Gánh nặng thuế hộ kinh doanh: Thực trạng, tác động và giải pháp

Hiện tượng gánh nặng thuế hộ kinh doanh là một trong những mối lo ngại hàng đầu đối với hàng triệu cá nhân và gia đình đang hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ tại Việt Nam. Đây không chỉ là câu chuyện về số tiền thuế phải nộp mà còn bao gồm sự phức tạp của thủ tục hành chính, thiếu hụt thông tin và những tác động tiêu cực đến khả năng phát triển bền vững của các hộ kinh doanh. Bài viết này sẽ đi sâut phân tích khái niệm này, các loại thuế chính, nguyên nhân, tác động và các giải pháp nhằm giảm bớt gánh nặng này.

Khái niệm gánh nặng thuế hộ kinh doanh

Khi nói về gánh nặng thuế hộ kinh doanh, chúng ta thường bao gồm các khía cạnh như các loại thuế áp dụng, phương pháp tính thuế, tần suất kê khai và nộp, sự thay đổi trong chính sách, và đặc biệt là năng lực tiếp cận thông tin, hỗ trợ của cơ quan thuế đối với đối tượng này.

Các loại thuế chính áp dụng cho hộ kinh doanh

Hộ kinh doanh tại Việt Nam phải thực hiện nhiều loại thuế và phí khác nhau, tùy thuộc vào quy mô, ngành nghề và doanh thu. Việc hiểu rõ các loại thuế này là bước đầu tiên để giảm thiểu gánh nặng thuế hộ kinh doanh.

Thuế môn bài (Lệ Phí Môn Bài)

Đây là khoản phí cố định mà hộ kinh doanh phải nộp hàng năm dựa trên doanh thu. Mặc dù không phải là thuế theo nghĩa đen, nó vẫn là một nghĩa vụ tài chính bắt buộc đối với các hộ kinh doanh có doanh thu trên 100 triệu đồng/ năm. 

Thuế giá trị gia tăng (GTGT)

Thuế GTGT đối với hộ kinh doanh thường được tính theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, với mức thu khác nhau tùy lĩnh vực như thương mại, dịch vụ, sản xuất hay ăn uống. Nhiều hộ kinh doanh lựa chọn phương pháp thuế khoán để giảm thủ tục, tuy nhiên mức doanh thu khoán đôi khi chưa phản ánh đúng thực tế kinh doanh, đặc biệt trong giai đoạn biến động.

Thuế thu nhập cá nhân (TNCN)

Thuế TNCN được tính trên thu nhập từ hoạt động kinh doanh của chủ hộ, thường áp dụng theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu. Khi kết hợp cùng thuế GTGT trong phương pháp khoán, việc tính thuế trở nên đơn giản hơn nhưng có thể chưa đảm bảo công bằng với những hộ có biên lợi nhuận thấp.

Các loại thuế khác (nếu có)

Tùy theo ngành nghề đặc thù, hộ kinh doanh có thể phải nộp thêm các loại thuế khác như thuế tiêu thụ đặc biệt (đối với một số mặt hàng), thuế bảo vệ môi trường (đối với các hoạt động gây ô nhiễm), hoặc các khoản phí, lệ phí khác theo quy định của địa phương. Việc phải đối mặt với nhiều loại thuế làm tăng thêm sự phức tạp và gánh nặng thuế hộ kinh doanh.

Để hình dung rõ hơn về các loại thuế cơ bản, dưới đây là bảng tổng hợp:

Nguyên nhân gây ra gánh nặng thuế

Có nhiều yếu tố khiến gánh nặng thuế trở thành áp lực lớn đối với hộ kinh doanh. 

Chính sách thuế phức tạp và thiếu ổn Định

Hệ thống pháp luật thuế của Việt Nam còn tương đối phức tạp, với nhiều văn bản quy phạm pháp luật, thông tư, nghị định và sự thay đổi thường xuyên. Điều này gây khó khăn cho hộ kinh doanh trong việc nắm bắt, hiểu đúng và thực hiện đúng nghĩa vụ thuế. Sự thiếu ổn định của chính sách cũng khiến họ khó lập kế hoạch dài hạn.

Thiếu thông tin và kỹ năng kế toán

Đa số hộ kinh doanh là cá nhân hoặc gia đình, không có bộ phận kế toán chuyên nghiệp. Họ thường thiếu kiến thức về pháp luật thuế, kỹ năng ghi chép sổ sách, hoá đơn, chứng từ. Điều này dẫn đến sai sót trong kê khai, tính toán thuế, dễ bị phạt hoặc vô tình nộp thừa, làm tăng thêm gánh nặng thuế hộ kinh doanh.

Áp lực từ mức thuế khoán

Phương pháp tính thuế khoán, mặc dù giúp đơn giản hóa thủ tục, nhưng đôi khi không phản ánh đúng thực tế doanh thu và lợi nhuận của hộ kinh doanh. Đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế biến động, nếu mức khoán không được điều chỉnh kịp thời, hộ kinh doanh có thể phải nộp thuế cao hơn lợi nhuận thực tế, tạo ra cảm giác bất công và áp lực tài chính.

Chi phí tuân thủ hành chính

Bên cạnh số tiền thuế phải nộp, các hộ kinh doanh còn phải chịu chi phí tuân thủ hành chính như thời gian đi lại, chờ đợi tại cơ quan thuế, chi phí thuê dịch vụ kế toán/tư vấn thuế (nếu có). Đối với các hộ kinh doanh nhỏ, những chi phí này có thể chiếm một phần đáng kể trong tổng chi phí hoạt động.

Tác động của gánh nặng thuế đối với hộ kinh doanh

Gánh nặng thuế hộ kinh doanh không chỉ ảnh hưởng đến từng cá nhân mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế: 

Giảm lợi nhuận và khả năng tích lũy vốn

Khi nghĩa vụ thuế chiếm một phần lớn thu nhập, lợi nhuận thực tế của hộ kinh doanh bị giảm sút nghiêm trọng. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng tích lũy vốn để tái đầu tư, mở rộng sản xuất hoặc nâng cấp công nghệ, cản trở sự phát triển của họ.

Hạn chế năng lực cạnh tranh

Gánh nặng thuế cao có thể khiến giá thành sản phẩm, dịch vụ của hộ kinh doanh tăng lên, làm giảm khả năng cạnh tranh với các đối thủ khác, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn hơn hoặc các hộ kinh doanh hoạt động không chính thức.

Thúc đẩy kinh tế phi chính thức

Để tránh né hoặc giảm bớt gánh nặng thuế, một số hộ kinh doanh có thể chọn hoạt động trong nền kinh tế phi chính thức. Điều này không chỉ gây thất thoát ngân sách nhà nước mà còn khiến các hộ kinh doanh này không được hưởng các chính sách hỗ trợ, bảo vệ từ nhà nước và đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý.

Gây khó khăn cho việc mở rộng quy mô

Hộ kinh doanh đang chịu áp lực thuế lớn thường ngần ngại mở rộng quy mô kinh doanh vì lo ngại rằng việc tăng doanh thu sẽ kéo theo mức thuế cao hơn hoặc chuyển đổi loại hình sang doanh nghiệp, vốn có hệ thống thuế phức tạp hơn nhiều. Đây là một rào cản lớn đối với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.

Giải pháp giảm bớt gánh nặng thuế cho hộ kinh doanh

Để giảm thiểu gánh nặng thuế hộ kinh doanh, cần có sự kết hợp của chính sách nhà nước và nỗ lực từ phía các hộ kinh doanh.

Chính sách hỗ trợ từ Nhà nước

Chính phủ và cơ quan thuế cần tiếp tục rà soát, đơn giản hóa các quy định thuế, hướng dẫn chi tiết, dễ hiểu hơn cho hộ kinh doanh. Ngoài ra, cần có các chính sách miễn, giảm thuế phù hợp với tình hình kinh tế, đặc biệt là trong giai đoạn khó khăn để hỗ trợ các hộ kinh doanh.

Nâng cao kiến thức và kỹ năng của hộ kinh doanh

Các hộ kinh doanh cần chủ động tìm hiểu các quy định thuế qua các kênh thông tin chính thức, tham gia các khóa tập huấn về kế toán, thuế do cơ quan nhà nước hoặc các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp tổ chức. Việc ghi chép sổ sách, hóa đơn, chứng từ một cách khoa học sẽ giúp họ kiểm soát doanh thu, chi phí và tính toán thuế chính xác hơn.

Tăng cường tương tác giữa cơ quan thuế và hộ kinh doanh

Cơ quan thuế cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hỗ trợ, giải đáp thắc mắc kịp thời cho hộ kinh doanh. Thiết lập các kênh tương tác hiệu quả (tổng đài, website, ứng dụng di động) sẽ giúp hộ kinh doanh tiếp cận thông tin dễ dàng hơn và nhận được sự tư vấn khi cần.

Khuyến khích chuyển đổi mô hình kinh doanh

Mặc dù có lo ngại về tăng gánh nặng thuế, nhưng việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp (đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ) có thể mang lại nhiều lợi ích về pháp lý, khả năng tiếp cận vốn, thị trường và các chính sách ưu đãi. Nhà nước cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ quá trình chuyển đổi này bằng cách đơn giản hóa thủ tục và giảm gánh nặng ban đầu.

Tổng kết

Gánh nặng thuế hộ kinh doanh là vấn đề mang tính hệ thống, cần sự phối hợp từ cả phía nhà nước và người kinh doanh. Khi chính sách được hoàn thiện và hộ kinh doanh chủ động thích ứng, nghĩa vụ thuế sẽ không còn là rào cản mà trở thành nền tảng cho sự phát triển minh bạch và bền vững.

Trong thực tế, việc quản lý doanh thu rõ ràng, áp dụng thanh toán không tiền mặt và hóa đơn điện tử đang là giải pháp được nhiều hộ kinh doanh lựa chọn nhằm giảm rủi ro và áp lực về thuế.

Nếu bạn muốn tìm hiểu về sản phẩm máy quẹt thẻ mPOS, phần mềm xuất hóa đợn điện tử vui lòng tham khảo trên website https://mpos.vn/ hoặc liên hệ hotline 1900 63 64 88 để được hỗ trợ nhé!